INSTYTUCJA KULTURY SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

ul.Juliusza Ligonia 7, 40-036 Katowice, tel./fax (032) 251-71-04                                                                                

Układy urbanistyczne


W granicach województwa śląskiego znajduje się 46 miast historycznych. Większość z nich leży przy historycznych traktach. Duża część miast pozostających w granicach zaboru rosyjskiego po powstaniu styczniowym ok. roku 1870, utraciła prawa miejskie i tylko niektóre z nich odzyskały je w XX w. W granicach województwa śląskiego znajdują się:
  • 32 historyczne miasta, posiadające obecnie prawa miejskie, których układ urbanistyczny wpisany jest do rejestru zabytków: Będzin, Biała, Bielsko, Bieruń, Bytom, Czeladź, Częstochowa, Gliwice, Kłobuck, Koziegłowy, Krzepice, Lubliniec, Miasteczko Śląskie, Mikołów, Mysłowice, Pilica, Pszczyna, Pyskowice, Racibórz, Siewierz, Skoczów, Sławków, Sośnicowice, Strumień, Tarnowskie Góry, Toszek, Wodzisław Śląski, Woźniki, Żarki, Żory, Żywiec.
  • 7 historycznych miast, które utraciły prawa miejskie, ale ich układ urbanistyczny wpisany jest do rejestru zabytków: Janów, Mrzygłód, Mstów, Olsztyn, Przyrów, Włodowice, Żarnowiec.
  • 4 historyczne miasta posiadające obecnie prawa miejskie, których układ urbanistyczny nie jest wpisany do rejestru zabytków: Cieszyn, Koniecpol, Ogrodzieniec, Szczekociny.
  • 3 historyczne miasta, które utraciły prawa miejskie i ich układ urbanistyczny nie jest wpisany do rejestru zabytków: Kromołów, Krzanowice, Lelów.
Zachowane średniowieczne układy miast powstały zazwyczaj w wyniku lokacji na prawie niemieckim. Charakterystyczne dla miast śląskich jest zachowanie układu owalnicowego dróg (np. Bytom, Czeladź, Gliwice, Pyskowice Wodzisław Śląski, Żory), wywodzącego się z wczesnodziejowych osad obronnych i grodów. Rozwój przestrzenny większości miast średniowiecznych następował powoli. Ze względu na zmiany geopolityczne lub przyrodnicze niektóre z nich upadały (np. Lelów, Włodowice). Do XIX w. sporadycznie prowadzono planową rozbudowę miast, np. w Szczekocinach realizowano układ miejski powiązany z osią barokowego założenia pałacowego. Podobne rozwiązania przygotowane były dla Pilicy.

Począwszy od połowy XVIII w. rozwój przemysłu pociągnął za sobą szybki rozwój osadnictwa. Miasta podlegające szybkiemu rozwojowi gospodarczemu rozwijały się poza obszarem średniowiecznej zabudowy, z czasem tworząc mieszczańskie dzielnice śródmiejskie, realizowane wg planów regulacji miast (np. Bytom, Gliwice, Bielsko-Biała, Cieszyn). Na terenie aglomeracji górnośląskiej w rejonie największej koncentracji przemysłu wokół powstających zakładów przemysłowych powstawały nowe osiedla i kolonie robotnicze. Zabudowa o charakterze miejskim wchłaniała istniejące układy ruralistyczne. Funkcję centrum nowo powstających miast przejmowała wytyczana siatka ulic i placów (Chorzów, Katowice, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Zabrze). W latach dwudziestych XX w. w części niemieckiej Górnego Śląska planowano połączenie miast: Bytomia, Zabrza i Gliwic w jeden zintegrowany organizm: trójmiasto, zakomponowany wg nowoczesnych norm urbanistycznych. Projekty te zostały tylko częściowo zrealizowane, m.in. zachowana do dziś zabudowa placu Akademickiego w Bytomiu i założenie placu Kamilianów w Zabrzu. W okresie międzywojennym dalszej zorganizowanej rozbudowie podlegały również Katowice.

O rozwoju układu urbanistycznego Częstochowy zadecydował - obok rozwijającego się przemysłu - kult Jasnej Góry. Układy zabudowy małomiasteczkowej zachowane są w historycznych miastach, m.in. Kromołów, Mstów, Przyrów, Siewierz, Szczekociny, Żarki, Żarnowiec.

Martyna Walker




www.katowickimodernizm.pl






Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił: Otwarty konkurs wniosków na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane w roku 2010 przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków. Szczegóły na:
www.silesia-region.pl














Copyright 2007 by INTER-LAN Piotr Gawlik © Odwiedziło nas już: 721116 osób
www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl www.plusfakt.pl